Terapia wtórnych skutków zmian zwyrodnieniowych stawu kolanowego

W  etiologii  choroby  zwyrodnieniowej  stawu  kolanowego  najczęściej  wymienia  się  urazy,  mikrourazy,  przeciążenia,  wadliwe  obciążenia,  przebyte  stany  zapalne  czy  wrodzone  nieprawidłowości  w  jego  budowie.  W  dużej  części  przypadków  nie  można  jednak  ustalić  konkretnej  przyczyny  gonarthrosis.  Zmiany  powyższe  mogą  mieć  charakter  konfliktu  rzepkowo-udowego  lub  udowo-piszczelowego,  choć  najczęściej  oba  konflikty  występują  łącznie.  Zmiany  chorobowe  dotyczą  zarówno  elementów  kostno-stawowych,  jak  i  tkanek  miękkich  okołostawowych  (torebki  stawowej,  ścięgien  i  ich  przyczepów,  więzadeł,  kaletek  maziowych).  Zachodzące  w  stawie  zmiany  destrukcyjne  stają  się  przyczyną  dolegliwości  bólowych  znacznie  upośledzających  chód,  a  redukcja  ruchomości  przyjmuje  charakterystyczny  obraz  tzw.  wzorca  torebkowego,  w  którym  to  zgięcie  kolana  jest  silniej  ograniczone  niż  jego  wyprost  [6].   
W  progresji  zwyrodnień  stawu  kolanowego  dużą  rolę  przypisuje  się  mięśniowi  czworogłowemu  uda,  a  zwłaszcza  jego  części  dwustawowej  (rectus  femoris).  Mięsień  czworogłowy  uda  wraz  z  rzepką  tworzy  tzw.  aparat  wyprostny  kolana.  Powierzchnia  udowa  rzepki  i  dół  międzykłykciowy  tworzą  głęboki  pionowy  rowek,  w  którym  ślizga  się  rzepka.  W  czasie  maksymalnego  zgięcia  stawu  kolanowego  rzepka  przemieszcza  się  w  dół  o  odcinek  równy  dwukrotnej  jej  długości.  Takie  przemieszczenie  jest  możliwe  tylko  wtedy,  gdy  mięsień  czworogłowy  uda  posiada  odpowiednią  długość  [5].  Brak  odpowiedniej  rozciągliwości  tego  mięśnia  lub  zrosty  pozapalne  rozwijające  się  w  zachyłkach  nad-  i  podrzepkowych  powodują  upośledzenie  ślizgu  rzepki  i  silną  kompresję  na  powierzchnie  stawowe,  zwłaszcza  podczas  zgięcia.  Im  większe  zgięcie  tym  większy  docisk  powierzchni  stawowej  rzepki  do  dołu  międzykłykciowego.  Taki  mechanizm  może  być  jedną  z  przyczyn  konfliktu  rzepkowo-udowego,  a  z  całą  pewnością  jest  czynnikiem  nasilającym  go  i  potęgującym  zwyrodnienie.  W  warunkach  prawidłowych  rzepka  porusza  się  wertikalnie,  co  obok  jej  własnego  kształtu  oraz  kształtu  dołu  międzykłykciowego,  uwarunkowane  jest  równowagą  siły  i  długości  pomiędzy  rectus  femoris  a  vastus  medialis  [5].  Przykurcz  tego  pierwszego  połączony  z  osłabieniem  siły  obszernego  przyśrodkowego  może  spowodować  boczne  przemieszczenie  rzepki  i  jej  konflikt  z  kłykciem  bocznym  kości  udowej.  Stałe  drażnienie  powierzchni  chrzęstnej  rzepki  w  miejscu  atypowym  może  być  kolejnym  śródłem  jej  artrozy   
.  Podczas  chodu  praca  ekscentryczna  mięśnia  czworogłowego  uda  kontroluje  ślizg  piszczeli  względem  uda.  Skrócenie  tego  mięśnia  upośledza  ów  ślizg  kosztem  zdecydowanie  bardziej  obciążającym  chrząstkę  stawową  ruchem  toczenia.  Taki  stan  w  dłuższym  okresie  prowadzić  musi  do  zaburzeń  trofiki  warstwy  chrzęstnej  stawu  udowo-piszczelowego  i  jej  stopniowej  degeneracji  [7].   
Jak  na  początku  wspomniano  przyczyn  zmian  zwyrodnieniowych  stawu  kolanowego  może  być  wiele,  jednak  z  powyżej  przedstawionych  mechanizmów  wynika,  że  istotną  rolę  w  dalszej  progresji  tych  zmian  może  mieć  mięsień  czworogłowy  uda.  To  właśnie  legło  u  podstaw  przeprowadzenia  badań,  w  których  to  podjęto  próbę  weryfikacji  skuteczności  terapii  bezpośrednio  nakierowanej  na  zmniejszanie  wpływu  owych  niekorzystnych  mechanizmów  na  funkcję  stawu  kolanowego.   

Tomasz Wolny