Porównanie skuteczności dwóch technik rozluźniających PNF: „hold-relax” i „contract –relax”.

Na podstawie artykułu: „The effect of proprioceptive neuromuscular facilitation stretching on shoulder range of motion in overhand athletes”. P.V. Decicco, M.M. Fisher w J. Sports Med. Phys. Fitness, 2005; 45: 183-187.

        
W  opisywanym  doniesieniu  naukowym  dokonano  porównania  skuteczności  dwóch  technik  rozluźniających  stosowanych  w  metodzie  terapeutycznej  PNF:  „hold-relax”  (trzymaj-rozluźnij;  HR)  i  „contract-  relax”  (napnij-rozluźnij;  CR).  Badanie  przeprowadzono  obserwując  zmiany  w  zakresie  ruchu  rotacji  zewnętrznej  kości  ramieniowej  u  30  sportowców  uprawiających:  tenis,  baseball  oraz  football  amerykański.  Za  pomocą  technik  napnij-  rozluźnij  i  trzymaj  –rozluźnij  wykonywano  stretching  rotatorów  wewnętrznych  kości  ramieniowej.           
Przypomnę,  że  „contract  –  relax”  to  technika  rozluźniająca,  której  zadaniem  jest  poprawa  zakresu  ruchu  przez  dynamiczne  napięcie  przykurczonych  mięśni.  Celem  metody  jest  poprawa  biernego  i  czynnego  zakresu  ruchu  oraz  rozluźnienie  przykurczonej  grupy  mięśniowej  w  celu  ułatwienia  pracy  grupy  mięśni  przeciwnych.  Technikę  wykonujemy  ustawiając  część  ciała  lub  staw  (aktywnie  lub  przeciw  optymalnemu  oporowi)  w  pozycji  maksymalnego  osiągalnego  zakresu  ruchu.  Terapeuta  zmienia  chwyt,  polecając  pacjentowi  napięcie  mięśni  rozciąganych  w  kierunku  zgodnym  z  ich  pracą  koncentryczną.  Może  dojść  nawet  do  niewielkiego  ruchu  w  tym  kierunku,  gdyż  terapeuta  wydaje  komendę  dynamiczną  „ciągnij”.  Po  kilku  sekundach  napięcia  pacjent  i  terapeuta  całkowicie  rozluźniają  się.  Po  momencie  rozluźnienia  następuje  aktywny  lub  oporowany  ruch  w  kierunku  przeciwnym  (pracują  mięśnie  antagonistyczne  do  przykurczonej  grupy),  zwiększający  długość  przykurczonej  grupy  mięśniowej.  Jeśli  pacjent  nie  ma  możliwości  wykonania  tego  ruchu  aktywnie,  terapeuta  wykonuje  go  pasywnie,  przy  współudziale  pacjenta.  W  nowoosiągniętej  pozycji  powtarza  się  technikę,  aż  do  zmęczenia  mięśni  przykurczonych,  lub  dopóki  obserwujemy  zwiększanie  zakresu  ruchu.  Aby  właściwie  utrwalić  nowy  zakres  ruchu  powinniśmy  po  „contract-relax”  zastosować  technikę  wzmacniającą  (np.  kombinację  skurczów  izotonicznych).         
Drugą  z  wymienionych  technik,  poprawiających  zakres  ruchu  stosowaną  u  pacjentów  bólowych,  jest  „hold  –  relax”  –  trzymaj  rozluźnij.  Technika  ma  na  celu  zwiększenie  biernego  i  czynnego  zakresu  ruchu,  redukcję  bólu  oraz  rozluźnienie.  Można  wykonać  ją  stosując  postizometryczną  relaksację  mięśni,  pamiętając  by  momentowi  napięcia  przykurczonej  grupy  mięśniowej  nie  towarzyszył  ruch,  a  tylko  statyczne  ich  napięcie  (komenda  „trzymaj”).  Inną  formą  wykonania  techniki  jest  tzw.  reciprokalne  rozluźnienie.  Po  aktywnym  osiągnięciu  pozycji,  w  której  pojawia  się  ból  pacjent  wykonuje  napięcie  grupy  mięśni  antagonistycznych  do  boleśnie  przykurczonych.  Podobnie  jak  w  poprzednio  opisywanej  technice,  na  koniec  wskazane  jest  zastosowanie  technik  oporowych  podkreślających  nowy  zakres  ruchu.         
W  opisywanym  eksperymencie  sportowców  podzielono  losowo  na  3  grupy.  Dwie  z  nich  przez  okres  6  tygodni  (2  razy  w  tygodniu)  uczestniczyły  w  treningu  rozciągającym  z  zastosowaniem  jednej  (zawsze  tej  samej)  techniki  PNF,  trzecia  grupa  była  grupą  kontrolną.           
Pozycją  wyjściową  dla  prowadzonych  pomiarów  zakresu  ruchu  była  pozycja  siedząca  z  90ş  zgięcia  w  stawach  kolanowych  i  biodrowych,  ramieniem  odwiedzionym  do  kąta  90ş,  zgiętym  łokciem  do  90ş  i  dłonią  w  pronacji  (tak  by  dłoń  znajdowała  się  równolegle  do  podłoża  i  skierowana  była  stroną  dłoniową  w  dół).  Pomiarów  rotacji  zewnętrznej  ramienia  dokonywano  goniometrem  umieszczonym  na  łokciowej  stronie  przedramienia.  Stretching  za  pomocą  techniki  CR  wykonywano  następująco:         
1  -    prestretch  rotatorów  wewnętrznych,  czyli  wykonywany  przez  terapeutę  ruch  w  kierunku  rotacji  zewnętrznej,    utrzymywany  10  sekund  w  pozycji  lekkiego  dyskomfortu,         
2  -    skurcz  koncentryczny  rotatorów  wewnętrznych  (dopuszczalny  ruch  w  kierunku  rotacji  wewnętrznej)  z  oporem  terapeuty  prze  6  sekund,         
3  –  maksymalny  skurcz  rotatorów  zewnętrznych  wykonywany  przez  badanego  połączony  z  pasywnym  rozciąganiem  rotatorów  wewnętrznych  przez  terapeutę  przez  10  sekund.         
 Całość  powtarzano  2  razy.           
Stretching  za  pomocą  techniki  HR  wykonywany  był  w  dokładnie  takiej  samej  pozycji  wyjściowej,  w  identycznym  schemacie,  z  tym  że  w  punkcie  2  badany  wykonywał  skurcz  izometryczny  rotatorów  wewnętrznych,  gdyż  opór  terapeuty  zabezpieczał  kończynę  przed  ruchem  w  kierunku  rotacji  wewnętrznej.           
Wyniki  prowadzonego  eksperymentu  wykazały  poprawę  zakresu  ruchu  rotacji  zewnętrznej  średnio  o    13,5ş  dla  grupy,  u  której  stosowano  rozciąganie  metodą  HR  i  14,6ş  dla  grupy  stosującej  technikę  CR.  Grupa  kontrolna  nie  poddawana  stretchingowi  nie  wykazała  poprawy.  Rezultaty  badań  wskazują  zatem  na  podobną  skuteczność  obu  technik  rozluźniających  PNF  i  pozwalają  uznać  stosowane  parametry  dotyczące  schematu  wykonania  technik  za  właściwe.  Dla  samych  sportowców  większy  zakres  rotacji  zewnętrznej  w  kończynie  górnej,  którą  wykorzystują  do  wykonania  rzutu  znad  głowy,  oznacza  możliwość  generowania  większej  mocy.  Ćwiczenia  gibkości  powinny  zatem  na  stałe  wpisać  się  do  programu  treningu  sportowego  tej  grupy  zawodniczej.           

Agnieszka Śliwka