Indywidualne postępowanie zachowawcze u pacjenta ze skoliozą idiopatyczną

Abstrakt

W artykule przedstawiono przypadek 16-letniego pacjenta z idiopatyczną skoliozą dwułukową, zwiększoną kifozą piersiową i klatką piersiową lejkowatą, u którego współwystępują zaburzenia ze spektrum autyzmu. Opis obejmuje ocenę fizjoterapeutyczną, indywidualizację komunikacji i zaleceń, ćwiczenia domowe z udziałem rodziców, edukację posturalną oraz stosowanie gorsetu. Przedstawiono także obserwowane zmiany w postawie i pomiarach w ciągu dziesięciu miesięcy (01.2026–10.2026), z zastrzeżeniem, że wyniki należy interpretować w kontekście całego postępowania, a nie jako efekt pojedynczej techniki.

Co znajdziesz w artykule?

• jak dostosowano komunikację i przebieg wizyty do możliwości pacjenta;
• jakie elementy badania i terapii uwzględniono w indywidualnym planie;
• jaką rolę odgrywały ćwiczenia domowe, rodzice i gorset;
• jak opisano pomiary i obserwowane zmiany oraz jakie są ograniczenia tego studium.

1. Wstęp

Skolioza idiopatyczna jest trójpłaszczyznowym zniekształceniem kręgosłupa o nieznanej przyczynie. Postępowanie terapeutyczne dobiera się indywidualnie, uwzględniając między innymi wielkość i lokalizację skrzywień, dojrzałość kostną, wiek pacjenta, współistniejące zaburzenia oraz możliwości realizacji zaleceń.

U pacjentów w wieku rozwojowym postępowanie zachowawcze może obejmować fizjoterapię, ćwiczenia wykonywane w domu, edukację posturalną oraz stosowanie gorsetu ortopedycznego zgodnie z zaleceniami. Plan terapii powinien odpowiadać potrzebom pacjenta, a jego przebieg wymaga regularnej oceny i dostosowywania do obserwowanych zmian.

Współwystępowanie zaburzeń ze spektrum autyzmu może wpływać na komunikację, rozumienie instrukcji i przebieg współpracy z terapeutą. Znaczenie może mieć dostosowanie sposobu przekazywania poleceń, demonstracja ćwiczeń, wsparcie opiekunów oraz stopniowe wdrażanie pacjenta do samodzielnego wykonywania zadań.

Celem pracy jest przedstawienie przypadku 16-letniego pacjenta z idiopatyczną skoliozą, zwiększoną kifozą piersiową i klatką piersiową lejkowatą, u którego prowadzono indywidualnie dostosowane postępowanie fizjoterapeutyczne obejmujące ćwiczenia domowe, edukację posturalną i stosowanie gorsetu ortopedycznego. W opisie uwzględniono obserwacje z dziesięciu miesięcy terapii, od oceny początkowej w styczniu do oceny końcowej w październiku 2026 r.

2. Charakterystyka pacjenta

Pacjent ma 16 lat. Rozpoznano u niego idiopatyczną skoliozę dwułukową II stopnia: łuk lewostronny w odcinku piersiowym Th2–Th10 oraz prawostronny w odcinku piersiowo-lędźwiowym Th10–L4.

RTG ze stycznia 2026 r. wykazało kąty Cobba: 35° na poziomie Th2–Th10 oraz 20° na poziomie Th10–L4.

Kontrolne RTG wykonane w czerwcu 2026 r. w gorsecie, na tych samych poziomach, wykazało odpowiednio 32° i 27°. Kontrolne badanie RTG bez gorsetu zaplanowano na grudzień 2026 r.

W dokumentacji odnotowano również zwiększoną kifozę piersiową i klatkę piersiową lejkowatą. Dojrzałość kostną określono na poziomie 4 w skali Rissera. Gorset zastosowano stosunkowo późno. Najkorzystniej zacząć stosować gorset, gdy test Rissera jest na poziomie 0,1,2. Po tym czasie kościec jest coraz sztywniejszy i jest coraz mniejsza szansa na korekcję. To może tłumaczyć, czemu nie obserwowaliśmy poprawy na zdjęciu RTG w 06.2026 roku.

U pacjenta rozpoznano również zaburzenia ze spektrum autyzmu, opisane jako znaczne nasilenie trudności wymagających dostosowania sposobu komunikacji i prowadzenia terapii. Pacjent rozumie proste polecenia, a współpraca z fizjoterapeutą poprawia się w miarę oswajania się z terapeutą i przebiegiem wizyty.

Fizjoterapię rozpoczęto przed sporządzeniem opisu. Pacjent zgłasza się na wizyty w towarzystwie rodziców, średnio co dwa tygodnie. Korzysta z gorsetu typu Chêneau. Pierwszy gorset nosił przez sześć miesięcy; następnie został on wymieniony z powodu zmieniającej się sylwetki i niezadowalającej korekcji. Pacjent nosi gorset około 22 godzin na dobę. Rodzice uczestniczą w realizacji zaleceń i codziennie wykonują z pacjentem ćwiczenia domowe.

 

wyniki: 35° / 20°

 

w gorsecie · 32° / 27°

3. Ocena początkowa i założenia terapeutyczne

W ocenie uwzględniono charakter skrzywienia, ustawienie tułowia, postawę w staniu i siadzie, ustawienie kończyn dolnych oraz wynik testu Adamsa. Zwrócono również uwagę na zwiększoną kifozę piersiową, zniesioną lordozę szyjną i klatkę piersiową lejkowatą.

Podczas pierwszych wizyt oceniono manualnie ruchomość poszczególnych elementów kręgosłupa, stawów krzyżowo-biodrowych i stawów obwodowych. Przeprowadzono testy długości grup mięśniowych, które mogły mieć wpływ na proces korekcji wady postawy. Oceniono także siłę mięśni stabilizujących tułów, w tym mięśni pośladkowych, brzucha i grzbietu.

Oceniono sposób oddychania i włączono ćwiczenia oddechowe. Sprawdzono również neurodynamiczność układu nerwowego oraz przesuwalność tkanek w obszarach objętych wadą postawy. Stwierdzone ograniczenia opracowywano podczas terapii i uwzględniano w ćwiczeniach domowych.

Planowanie terapii wymagało dostosowania sposobu pracy do możliwości komunikacyjnych i współpracy pacjenta. Instrukcje przekazywano w zrozumiały sposób, a poszczególne czynności prezentowano i ćwiczono podczas wizyt.

Postępowanie ukierunkowano na poprawę kontroli posturalnej, kształtowanie korzystniejszych nawyków ruchowych, pracę nad ustawieniem tułowia i kończyn dolnych oraz naukę technik wykonywanych później w domu. Cele i zalecenia dostosowywano do aktualnego stanu pacjenta i zmian obserwowanych podczas kolejnych wizyt.

4. Przebieg postępowania fizjoterapeutycznego

4.1. Organizacja wizyt i indywidualizacja zaleceń

Pacjent uczestniczy w wizytach średnio co dwa tygodnie. Prowadzący fizjoterapeuta ustala zalecenia i modyfikuje je podczas kolejnych spotkań, biorąc pod uwagę obserwowane zmiany, możliwości pacjenta i przebieg dotychczasowej pracy.

Podczas wizyty fizjoterapeuta demonstruje wybraną technikę, objaśnia sposób jej wykonania i umożliwia nagranie. Następnie prosi pacjenta lub rodziców o odtworzenie czynności w jego obecności. Pozwala to obserwować wykonanie zadania, korygować je i dostosowywać instrukcje do możliwości pacjenta.

W opisie wymieniono między innymi naukę mobilizacji stawu kolanowego, neuromobilizację nerwu kulszowego, manualne przygotowanie tkanek miękkich w okolicy łuków skoliozy, bodźcowanie prawidłowego siadu na guzach kulszowych oraz naukę elongacji w siadzie.

1. Mobilizacja stawu kolanowego. Woreczek z piaskiem umieszczono pod piszczelą. Celem było uzyskanie poprawy ślizgu dorsalnego kości udowej względem kości piszczelowej.

2. Neuromobilizacja nerwu kulszowego. Pacjent unosił prawą kończynę do 90° zgięcia w stawie biodrowym, ze stopą ustawioną w możliwym zgięciu grzbietowym. Następnie prostował kolano do pojawienia się napięcia obronnego i zmniejszał zakres ruchu. Technikę opisano jako gliding.

3. Przygotowanie tkanek miękkich. Pacjent leżał na prawym boku. Pod szczytem skrzywienia, w tym przypadku na poziomie L1, umieszczono wałek. Opracowanie obejmowało odsunięcie wału mięśniowego od kręgosłupa.

4. Nauka siadu i ustawienia miednicy. Pacjent siedział na taborecie ze stopami opartymi o podłogę. Ruch prowadzono do uzyskania neutralnego ustawienia miednicy, poprzez przesunięcie kości krzyżowej w kierunku brzusznym.

5. Nauka elongacji w siadzie. W pozycji neutralnej miednicy pacjenta terapeuta wykonywał elongację przez chwyt za potylicę i utrzymywał wydłużenie przez 10 sekund. Następnie terapeuta kierował głowę pacjenta doogonowo, a pacjent aktywnie utrzymywał uzyskaną pozycję.

W związku z trudnościami komunikacyjnymi związanymi z autyzmem stosowano proste polecenia, demonstrację ruchu i powtarzalny sposób prowadzenia ćwiczeń. Współpraca pacjenta poprawiała się w miarę oswajania się z terapeutą.

4.2. Ćwiczenia wykonywane w warunkach domowych

Rodzice aktywnie uczestniczą w realizacji programu. Ćwiczenia są wykonywane codziennie w domu przez co najmniej godzinę, zgodnie z zaleceniami przekazywanymi i modyfikowanymi podczas wizyt kontrolnych.

Program obejmuje mobilizację układu nerwowego i tkanek miękkich, rozciąganie mięśni oraz wzmacnianie wybranych grup mięśniowych. Zakres ćwiczeń jest dostosowywany do aktualnych potrzeb pacjenta i zaleceń fizjoterapeuty.

Zaangażowanie rodziców umożliwia regularną pracę pomiędzy wizytami. Obserwowane zmiany należy więc rozpatrywać w kontekście całego postępowania, obejmującego zarówno wizyty fizjoterapeutyczne, jak i codzienną pracę w domu.

4.3. Edukacja posturalna i kształtowanie wzorców ruchowych

Pacjent otrzymuje zalecenia dotyczące codziennych nawyków związanych z utrzymywaniem pozycji ciała. Szczególną uwagę poświęcono sposobowi siedzenia, świadomej kontroli ustawienia tułowia oraz wzorcowi chodu.

Pacjent jest zachęcany do wykorzystywania wskazówek terapeuty w codziennych czynnościach. Praca obejmuje między innymi utrzymywanie wyprostowanej pozycji w siadzie i staniu oraz zwracanie uwagi na ustawienie kończyn dolnych podczas stania i chodu.

Zalecenia omawiane są z pacjentem i jego rodzicami. Ich treść może być modyfikowana na podstawie obserwacji z kolejnych wizyt.

4.4. Stosowanie gorsetu ortopedycznego

Pacjent korzysta z gorsetu ortopedycznego jako jednego z elementów postępowania zachowawczego. Stosowanie gorsetu należy uwzględnić przy interpretacji wyników terapii.

5. Obserwowane zmiany w trakcie terapii

Okres obserwacji obejmował 10 miesięcy: od oceny początkowej w styczniu 2026 r. do oceny końcowej w październiku 2026 r.

Według obserwacji fizjoterapeuty poprawiło się osiowe ustawienie ciała w płaszczyźnie strzałkowej i czołowej. Zmiany dokumentowano na zdjęciach wykonanych na tle siatki do oceny postawy. Pacjent częściej utrzymywał pozycję stojącą z wyprostowanymi kolanami i przyjmował bardziej wyprostowaną pozycję podczas siedzenia. Zaobserwowano również zmianę wyglądu fizjologicznych krzywizn kręgosłupa.

W trakcie opisywanego okresu pacjent częściej podejmował komunikację werbalną. Jest to obserwacja dotycząca kontaktu terapeutycznego oraz relacji rodziców o funkcjonowaniu pacjenta w domu i szkole. Na podstawie opisu przypadku nie można przypisać tej zmiany bezpośrednio fizjoterapii.

5.1. Wyniki testu Adamsa i pomiarów plurimetrem Rippsteina

W ocenie wykorzystano zmodyfikowany test Adamsa w siadzie na krześle z użyciem plurimetru Rippsteina. Wyniki testu Adamsa w tabeli podano w stopniach.

Wartości uzyskane w obu odcinkach były niższe w ocenie kontrolnej. Wyników testu Adamsa nie należy utożsamiać z kątem Cobba ani traktować jako samodzielnego dowodu zmniejszenia strukturalnego skrzywienia kręgosłupa.

Ocenę krzywizn fizjologicznych w staniu wykonano za pomocą plurimetru Rippsteina. Wartości z materiału źródłowego zestawiono poniżej.

Wyniki pomiarów i ich interpretację należy zestawić z tym samym przyrządem, procedurą i warunkami badania. Ostateczna ocena zmian strukturalnych wymaga uwzględnienia badania RTG bez gorsetu, zaplanowanego na grudzień 2026 r.

5.2. Dokumentacja fotograficzna sylwetki

6. Dyskusja

Przypadek przedstawia indywidualne postępowanie zachowawcze u nastoletniego pacjenta z idiopatyczną skoliozą, zwiększoną kifozą piersiową, klatką piersiową lejkowatą i zaburzeniami ze spektrum autyzmu.

Istotne elementy pracy obejmowały regularną modyfikację zaleceń, demonstrację technik, objaśnianie zadań i odtwarzanie ruchu przez pacjenta. Stopniowe oswajanie się z terapeutą wiązało się z obserwowaną poprawą współpracy.

Ważne było także zaangażowanie rodziców w codzienną realizację ćwiczeń oraz wdrażanie zaleceń dotyczących postawy i wzorców ruchowych. Wizyty odbywały się średnio co dwa tygodnie, dlatego praca w domu stanowiła część całego programu.

Zmiany w ustawieniu ciała i wynikach pomiarów należy interpretować ostrożnie. Na ich przebieg mogły wpływać różne elementy postępowania, w tym fizjoterapia, ćwiczenia domowe, stosowanie gorsetu i edukacja posturalna. Badanie RTG bez gorsetu, zaplanowane na grudzień 2026 r., ma dostarczyć dodatkowych informacji o stanie skrzywienia.

Dojrzałość kostna określona na poziomie Rissera 4 jest ważnym elementem charakterystyki pacjenta i powinna być uwzględniana przy interpretacji przebiegu skoliozy.

7. Ograniczenia opisu przypadku

Opis dotyczy jednego pacjenta, dlatego obserwacji nie można bezpośrednio uogólniać na innych pacjentów ze skoliozą idiopatyczną lub zaburzeniami ze spektrum autyzmu.

Na przebieg obserwowanych zmian mogło wpływać kilka elementów postępowania: fizjoterapia, ćwiczenia domowe wykonywane z rodzicami, stosowanie gorsetu i edukacja posturalna. Nie należy przypisywać zaobserwowanych efektów wyłącznie jednemu z tych elementów.

8. Wnioski

W analizowanym przypadku, w ciągu dziesięciu miesięcy kompleksowego postępowania zachowawczego (01.2026–10.2026), zaobserwowano korzystne zmiany dotyczące ustawienia ciała, pozycji siedzącej i stojącej oraz współpracy pacjenta podczas wizyt.

Ważnymi elementami organizacji terapii były indywidualne ustalanie i modyfikowanie zaleceń, nauka technik poprzez demonstrację i odtwarzanie ruchu, codzienne ćwiczenia domowe z udziałem rodziców oraz edukacja dotycząca postawy i wzorców ruchowych.

W teście Adamsa odnotowano zmniejszenie wartości z 10° do 7° w odcinku lędźwiowym oraz z 10° do 8° w odcinku piersiowym. Ze względu na wieloelementowy charakter terapii zmian nie można traktować jako dowodu skuteczności pojedynczej metody. Należy je interpretować jako obserwacje złożonego postępowania.

O autorce

Mgr Beata Pałdyna jest fizjoterapeutką i instruktorką terapii manualnej. W swojej pracy zajmuje się między innymi pacjentami ze skoliozą oraz wykorzystaniem terapii manualnej w zaburzeniach aparatu ruchu.

Poznaj Beatę Pałdynę  |  Zobacz szkolenia prowadzone przez Beatę